Trong bối cảnh kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu thế toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam cần tích cực nâng cao năng lực quản lý môi trường để giữ vững lợi thế cạnh tranh. Ứng dụng EPR (Extended Producer Responsibility – Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất) là chìa khóa quan trọng trong chiến lược này. EPR đòi hỏi nhà sản xuất, nhập khẩu chịu trách nhiệm từ khâu thiết kế, sản xuất đến xử lý chất thải của sản phẩm mình đưa ra thị trường. Trên thế giới, EPR là công cụ chính sách phổ biến, đã có khoảng hơn 400 mô hình EPR được áp dụng tại các quốc gia khác nhau (nguồn Thời báo Tài chính Việt Nam). Tại Việt Nam, EPR được thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường 2020 (Điều 54, 55) và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, yêu cầu nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện thu gom, tái chế và xử lý chất thải sản phẩm, bao bì. Chính sách này giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, nâng tầm thương hiệu, đồng thời đi đầu xu hướng bền vững và mở rộng cơ hội thị trường.
(Hội thảo thúc đẩy triển khai quy định EPR trong quản lý rác thải nhựa" được tổ chức vào sáng ngày 25/3/2025 tại TP.HCM với sự tham gia của các đại diện cơ quan quản lý thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường và hơn 100 doanh nghiệp.) (nguồn: báo Nông nghiệp và môi trường)
Khung pháp lý về EPR tại Việt Nam
Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 chính thức bổ sung nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, chi tiết hoá trách nhiệm của nhà sản xuất. Theo Điều 54 của Luật này, tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế phải thực hiện tái chế theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc. Doanh nghiệp có thể lựa chọn tự tổ chức tái chế, đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam để hỗ trợ việc tái chế hoặc uỷ quyền bên thứ ba để thực hiện tái chế theo đúng quy định của pháp luật. Ngoài ra, Điều 55 quy định các sản phẩm, bao bì chứa chất độc hại hoặc khó tái chế thì buộc phải đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ Môi trường để hỗ trợ thu gom, xử lý chất thải. Như vậy, khung pháp lý xác định rõ nghĩa vụ đối với doanh nghiệp: phải chủ động tái chế sản phẩm (với tỷ lệ bắt buộc theo quy định) hoặc nộp kinh phí để Nhà nước hỗ trợ hoạt động tái chế và xử lý chất thải.
Luật này được hướng dẫn chi tiết bởi Nghị định 08/2022/NĐ-CP cùng các Thông tư đi kèm. Gần đây, Nghị định 05/2025/NĐ-CP đã được ban hành để bổ sung, sửa đổi một số nội dung EPR, làm rõ đối tượng chịu trách nhiệm và nâng cao tính minh bạch. Đặc biệt, Việt Nam đã triển khai Hội đồng và Cổng thông tin EPR quốc gia, thiết lập hệ thống kê khai, báo cáo trực tuyến, đồng thời công bố danh sách đơn vị tái chế được cấp phép. Theo giới chuyên gia, những quy định hiện hành buộc việc thu gom, xử lý và tái chế sản phẩm, bao bì đã trở thành bắt buộc thay vì chỉ khuyến khích; mọi vi phạm EPR đều bị xử lý nghiêm với mức phạt có thể lên đến 2 tỷ đồng. Điều này giúp Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á có chính sách EPR hoàn thiện như vậy.
- Lộ trình thực hiện EPR: Luật BVMT 2020 và các nghị định hướng dẫn cụ thể lộ trình áp dụng theo nhóm sản phẩm. Ví dụ, từ 1/1/2024 các nhà sản xuất pin, ắc quy, dầu nhớt, săm lốp… phải chịu trách nhiệm tái chế (thực hiện từ năm 2025). Sản phẩm điện tử – điện lạnh bắt đầu từ 2025 (thực hiện 2026); phương tiện giao thông (ô tô, xe máy) từ 2027 (thực hiện 2028). Riêng các sản phẩm như pin dùng một lần, tã, bỉm, thuốc lá, bao bì nhựa khó xử lý… đã bắt đầu phải đóng góp hỗ trợ thu gom, xử lý chất thải từ ngày 1/1/2022.
- Chế tài và minh bạch: Chính sách EPR quy định rõ việc thực hiện nghĩa vụ hằng năm và hình thức đóng góp. Nhà sản xuất nhập khẩu tự kê khai và nộp khoản đóng góp trước ngày 20/4 hàng năm, sử dụng nguồn đóng góp minh bạch để hỗ trợ các hoạt động phân loại, thu gom, tái chế, xử lý rác thải theo đúng quy định. Mọi hành vi vi phạm đều bị phạt nặng (lên đến 2 tỷ đồng đối với cá nhân, tổ chức). Chính phủ cũng đang nghiên cứu bổ sung cơ chế khuyến khích (miễn thuế, ưu đãi khác) cho bao bì thân thiện môi trường, đồng thời tiếp tục hoàn thiện quy định EPR để hỗ trợ doanh nghiệp triển khai hiệu quả.
(Sơ đồ lộ trình thực hiện EPR với các mốc thời gian và nhóm sản phẩm tương ứng – thể hiện việc áp dụng EPR theo giai đoạn từ 2022 đến 2027.)
Lợi ích của EPR đối với doanh nghiệp
Thực thi EPR không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững và gia nhập thị trường quốc tế. Việc tuân thủ EPR giúp giảm chất thải, cải tiến thiết kế sản phẩm dễ tái chế, và lựa chọn vật liệu thân thiện môi trường. Ví dụ, Unilever đã chuyển nhiều sản phẩm sang bao bì có thể tái chế 100%, giúp tiết kiệm chi phí vận hành và nguyên liệu.
Các thương hiệu như Apple và Samsung yêu cầu nhà cung cấp đạt tiêu chuẩn xanh tương đương EPR, giúp các doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng tiếp cận chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, hình ảnh “xanh – sạch – có trách nhiệm” của Nestlé và PepsiCo đã củng cố niềm tin khách hàng, gia tăng tính cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Thực hiện EPR còn tạo giá trị kinh tế tuần hoàn: chất thải được thu gom và tái chế thành nguyên liệu đầu vào, giảm chi phí nguyên liệu thô và bảo vệ môi trường. Theo báo cáo của VCCI, doanh nghiệp áp dụng tái chế bao bì có thể giảm 5–10% chi phí nguyên liệu và giảm phát thải CO₂, đồng thời nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. (nguồn: Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam)
Thách thức khi triển khai EPR
Tuy lợi ích rõ ràng, EPR cũng đặt ra nhiều thách thức lớn cho doanh nghiệp. Điểm nghẽn đầu tiên là thiếu hướng dẫn và thông tin thực hành: sau hơn một năm áp dụng, nhiều doanh nghiệp còn lúng túng trong việc kê khai, báo cáo và thực thi trách nhiệm EPR, do chưa có tiền lệ và quy trình rõ ràng (theo Báo kinh tế Sài Gòn). Hệ thống văn bản và quy định vẫn đang hoàn thiện; nhiều hướng dẫn chi tiết chưa được ban hành kịp thời, dẫn đến pháp luật còn thiếu đồng bộ. Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng thu gom và tái chế tại Việt Nam hiện nay chủ yếu theo lối truyền thống, còn thiếu chuỗi tái chế công nghiệp quy mô lớn. Do đó, doanh nghiệp khó tìm các đối tác thu gom, tái chế đạt yêu cầu, hoặc chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống nội bộ có thể cao. Về phía doanh nghiệp, việc thay đổi công tác quản lý và sản xuất (như thiết kế bao bì tái sử dụng, tổ chức thu gom tại nguồn) cũng đòi hỏi đầu tư thời gian, nguồn lực và thay đổi văn hóa doanh nghiệp.
Ngoài ra, rủi ro pháp lý khi không thực hiện đúng EPR là rất lớn. Luật BVMT quy định mức phạt hành chính cao nhất có thể lên đến 2 tỷ đồng đối với các vi phạm EPR. Cơ quan chức năng sẽ tổng hợp danh sách doanh nghiệp chậm trễ và tiến hành thanh, kiểm tra nghiêm ngặt. Điều này đặt áp lực cho các doanh nghiệp phải chuẩn bị sớm và khoa học. Tóm lại, doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực tuân thủ quy định mới lạ, chi phí tăng thêm và thay đổi quy trình. Nếu không chủ động thích nghi, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong sản xuất – kinh doanh và giảm lợi thế cạnh tranh.
(Hình minh họa: Người quản lý doanh nghiệp đang đau đầu nghiên cứu giấy tờ, dữ liệu – gợi ý cho tình huống doanh nghiệp đối mặt với các quy định và thủ tục EPR chưa rõ ràng.)
Giải pháp nâng cao năng lực EPR cho doanh nghiệp
Trước những cơ hội và thách thức trên, nâng cao năng lực quản lý môi trường là ưu tiên đối với mỗi doanh nghiệp. Để chủ động thực hiện EPR, doanh nghiệp cần cập nhật đầy đủ khung pháp lý và vận dụng tối ưu trong thực tiễn. Tham gia các hội thảo về EPR chuyên sâu là một giải pháp hữu hiệu. Vì vậy nên HỘI THẢO KẾT NỐI TÁI CHẾ & EPR 2025 của Công ty TNHH Dịch vụ Môi trường Bảo Châu phối hợp với SCMT- Viện nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ - Trường Đại học công nghệ Đồng Nai được tổ chức vào 23/08/2025 sắp tới sẽ trang bị cho lãnh đạo và cán bộ môi trường của doanh nghiệp những kiến thức và kỹ năng cần thiết. Dưới sự hướng dẫn của đội ngũ giảng viên gồm các chuyên gia đầu ngành (trong đó có đại diện văn phòng EPR quốc gia Đỗ Xuân Thuấn – chuyên gia nhiều kinh nghiệm về EPR), khóa học không chỉ truyền đạt chính xác các quy định pháp luật liên quan, mà còn tập trung rèn luyện kỹ năng thực hành.
Cụ thể, khi tham gia khóa học, doanh nghiệp sẽ được:
- Cập nhật quy định EPR mới nhất với 6 nhóm bao bì bắt buộc, nắm rõ quy trình kê khai – báo cáo trên Hệ thống EPR Quốc gia theo Nghị định 05/2025 và các sửa đổi liên quan.
- Thực hành trực tiếp kê khai hồ sơ mẫu dưới sự hướng dẫn của chuyên gia Văn phòng EPR Quốc gia và SCMT - Viện nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ Trường Đại học công nghệ Đồng Nai.
- Hiểu rõ chiến lược phối hợp sản xuất, nhập khẩu, tái chế, áp dụng giải pháp giảm thiểu, tái chế hiệu quả, tiết kiệm chi phí và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
- Nâng cao khả năng đáp ứng chuẩn xanh quốc tế, mở rộng cơ hội xuất khẩu và gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Xây dựng nền tảng quản trị bền vững, chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín, tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.(Ông Đỗ Xuân Thuấn, đại diện Văn phòng EPR, giải đáp thắc mắc cho các doanh nghiệp. Nguồn: Báo Nông nghiệp & Môi trường)
Trong xu thế phát triển bền vững toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam không nên để bị tụt hậu. Thực hiện EPR không chỉ là yêu cầu pháp lý bắt buộc (với chế tài nghiêm minh) mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tạo dựng hình ảnh có trách nhiệm môi trường, tiết kiệm chi phí và gia tăng tính cạnh tranh. Bằng cách tham gia HỘI THẢO KẾT NỐI TÁI CHẾ & EPR 2025 của Công ty môi trường Bảo Châu, doanh nghiệp sẽ được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để tuân thủ luật pháp một cách bài bản và hiệu quả. Đây không chỉ là quyền lợi, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với cộng đồng khi doanh nghiệp tiến hành “biến rác thải thành tài nguyên”, hướng tới phát triển hài hòa, bền vững. Đừng để doanh nghiệp lỡ nhịp của cuộc cách mạng xanh – hãy chủ động tiếp cận EPR ngay hôm nay để tự tin bước vào tương lai năng động: xanh – sạch – phát triển!
📍 Liên hệ Bảo Châu – Hỗ trợ doanh nghiệp toàn quốc
🏢 Trụ sở: 180/40 Nguyễn Hữu Cảnh, P. Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM
📩 VPĐD Hải Phòng: 2B/C112, P. Hồng Bàng, TP. Hải Phòng
📩 VPĐD Gia Lai: 159 Quang Trung, P. Hoài Nhơn Bắc, Gia Lai
📩 VPĐD Khánh Hòa: 40 Khóm Quốc Tuấn, P. Nha Trang, T. Khánh Hòa
📞 Hotline: 0915 549 148
📧 Email: info@baochauenvir.com
🌐 Website: moitruongbaochau.com
📘 Facebook: fb.com/baochauenvir
🎵 TikTok: @baochauenvir
